İnterçeync haqları

Çınar Park biznes mərkəzi 5-ci bina, 3-cÜ mərtəbə

+994102520651

Pulsuz Konsultasiya

01 Bloq təfərrüatları

İnterçeync haqları məhdudlaşdırıldı: Kart ödənişlərində nə dəyişəcək?

3 iyun 2026
23

1 iyundan nə dəyişdi?

1 iyun 2026-cı il tarixindən etibarən Azərbaycanda kart ödənişləri ilə bağlı yeni qaydalar qüvvəyə minib. Yeni qərara əsasən, bankların kart əməliyyatlarından əldə etdiyi interçeync (interchange) haqlarına maksimum hədd müəyyən edilib.

İlk baxışda bu dəyişiklik sadəcə bank sektoruna aid texniki yenilik kimi görünə bilər. Əslində isə bu qərar mağazalara, banklara və dolayısı ilə hər bir kart istifadəçisinə təsir göstərir.

İnterçeync haqqı nədir?

Kartla ödəniş etdiyiniz zaman arxa planda bir neçə tərəf iştirak edir:

Siz (kart sahibi)
Mağaza
Mağazanın bankı (ekvayer bank)
Kartı sizə verən bank (emitent bank)

Mağaza kartla ödəniş qəbul etdiyinə görə banka müəyyən komissiya ödəyir. Bu komissiyanın bir hissəsi isə kartı sizə təqdim edən banka köçürülür. Həmin məbləğ interçeync haqqı adlanır.

Sadə nümunə

Tutaq ki, mağazada 100 AZN-lik alış-veriş etdiniz.

Siz 100 AZN ödəyirsiniz.
Mağaza banka təxminən 1,5–2 AZN komissiya ödəyir.
Bu məbləğin bir hissəsi kartınızı verən banka ötürülür.
Həmin bank isə bu gəlirin müəyyən hissəsini sizə keşbek və ya bonus şəklində geri qaytara bilər.

Yəni siz komissiyanı birbaşa ödəməsəniz də, mağazanın çəkdiyi bu xərc sonradan məhsul və xidmət qiymətlərinə təsir göstərə bilər.

Əvvəl necə idi?

İndiyə qədər interçeync haqları bazar prinsiplərinə əsasən müəyyən edilirdi. Başqa sözlə, banklar və ödəniş sistemləri bu komissiyaların məbləğini daha sərbəst şəkildə təyin edə bilirdilər.

Praktikada isə kart ödənişləri üzrə komissiyalar çox vaxt 1,5%-2% arasında dəyişirdi. Məsələn, mağazada edilən hər 100 AZN-lik kart ödənişi üçün sahibkar banka təxminən 1,5-2 AZN ödəyirdi.

Yeni qərarın məqsədi nədir?

Yeni tənzimləmənin əsas məqsədi:

Kart ödənişlərinin daha əlçatan olması;
Sahibkarların komissiya xərclərinin azalması;
Nağdsız ödənişlərin təşviq edilməsi;
Kiçik və orta biznes üçün əlavə maliyyə yükünün azaldılmasıdır.

Kim qazanır, kim itirir?

Qazananlar:

✅ Ticarət obyektləri və sahibkarlar

✅ Kartla ödəniş qəbul edən kiçik bizneslər

✅ Uzunmüddətli perspektivdə istehlakçılar

Təsirlənə bilən tərəflər:

⚠️ Banklar

Çünki interçeync gəlirləri azalacağı üçün bəzi banklar keşbek proqramlarını və bonus kampaniyalarını yenidən nəzərdən keçirə bilər.

Ticarət obyektləri bu komissiya xərclərini öz üzərlərinə götürmürdülər. Əksər hallarda həmin xərclər məhsul və xidmətlərin qiymətinə daxil edilirdi.

Nəticədə mağazada etdiyiniz hər alış-verişdə, aptekdən aldığınız dərmanda və ya yanacaqdoldurma məntəqəsində ödədiyiniz məbləğin içində bu komissiyaların da payı olurdu. Yəni siz bu haqqı birbaşa görməsəniz də, dolayısı ilə ödəyirdiniz.

Yeni qərar nəyi dəyişir?

18 mart tarixində qəbul edilən qərara əsasən, müəyyən fəaliyyət sahələri üzrə kart ödənişlərindən tutulan interçeync haqlarına maksimum hədd tətbiq olunub.

Bu o deməkdir ki, banklar artıq həmin kateqoriyalar üzrə əvvəlki kimi yüksək komissiyalar tətbiq edə bilməyəcəklər. Məqsəd sahibkarların xərclərini azaltmaq, nağdsız ödənişləri təşviq etmək və ödəniş sistemində daha balanslı mühit yaratmaqdır.

Ən böyük dəyişiklik yanacaq sektorunda tətbiq olunub. Bu sahə üzrə interçeync haqqının yuxarı həddi 0,75% olaraq müəyyən edilib.

Başqa sözlə, yanacaqdoldurma məntəqələrində kartla edilən ödənişlərdən banklar artıq 0,75%-dən yüksək interçeync haqqı tələb edə bilməyəcəklər. Bu limitdən yuxarı komissiya tətbiq etmək qanunvericiliyə zidd hesab olunacaq.

Bu dəyişiklik yanacaq sektorunda fəaliyyət göstərən sahibkarların xərclərinin azalmasına kömək edə bilər.

Bu dəyişikliyin ən böyük üstünlüyü ticarət obyektlərinin kart ödənişləri üzrə xərclərinin azalmasıdır.

Məsələn, əvvəllər ərzaq sektorunda fəaliyyət göstərən bir mağaza hər 100 AZN-lik kart ödənişi üçün təxminən 1,80 AZN komissiya ödəyirdisə, yeni qaydalardan sonra bu məbləğ 1,25 AZN-ə qədər enəcək.

Yəni sahibkar hər 100 AZN kart dövriyyəsinə görə təxminən 55 qəpik daha az xərc çəkəcək. Kartla ödənişlərin həcmi artdıqca bu qənaət də minlərlə manat təşkil edə bilər.

Ən vacib nümunələrdən biri ABŞ-da tətbiq olunan “Durbin Amendment” (Durbin düzəlişi) təcrübəsidir. Bu dəyişiklik debet kartları üzrə interçeync haqlarını kəskin şəkildə azaltdı.

Lakin gözlənilən nəticə tam baş vermədi. Ticarət müəssisələri komissiya xərclərinin azalmasını məhsul qiymətlərinə ciddi şəkildə əks etdirmədilər.

Eyni zamanda banklar da gəlirlərinin azalmasını kompensasiya etmək üçün bəzi xidmətləri dəyişdilər — məsələn, keşbek proqramlarını azaltdılar və “pulsuz hesab” modellərini məhdudlaşdırdılar.

Nəticədə iqtisadi yük tam olaraq itməyib, sadəcə sistem daxilində yenidən bölüşdürülüb və dolayısı ilə son istehlakçıya yenidən ötürülüb.

Bu təcrübə göstərir ki, komissiya tənzimləmələri təkbaşına qiymətlərin avtomatik ucuzlaşmasına zəmanət vermir.

İnterçeync haqlarına tavan qoyulması doğru istiqamətdə atılmış bir addımdır, lakin təkbaşına qiymətlərin real şəkildə ucuzlaşması üçün kifayət deyil.

Qiymətlərin həqiqətən aşağı düşməsi üçün üç əsas şərt vacibdir:

1. Ticarət müəssisələri arasında real rəqabət
Əgər bazarda güclü rəqabət yoxdursa, sahibkarların xərcləri azalsa belə, bu azalma çox vaxt qiymətlərə əks olunmur və sadəcə mənfəəti artırır.

2. Tənzimləyici orqanların aktiv monitorinqi
Qəbul edilən qərarların təsiri daim izlənməlidir. Yalnız qanun qəbul etmək kifayət etmir, onun bazarda necə işlədiyi də nəzarətdə saxlanmalıdır.

3. İstehlakçıların məlumatlandırılması
İstehlakçılar baş verən dəyişiklikləri başa düşdükdə daha şüurlu seçim edir və bazarda tələb tərəfdən təzyiq yarada bilirlər. Bu da qiymətlərin daha şəffaf olmasına kömək edir.